Ayıklamaya ürün getiren herkesin ilk sorusu aynı: "Kaç kilo eksilir?" Sorunun tek bir cevabı yok, çünkü fire makineden değil, ürünün geldiği hâlden çıkar. Makine sadece zaten üründe var olan kirliliği ayırır.
Fire nedir?
Fire, hatta giren ürün ağırlığı ile hattan temiz çıkan ürün ağırlığı arasındaki farktır. Formülü basittir:
Fire = Giren ağırlık − Temiz çıkan ağırlık
Bu farkın içinde taş, toprak, sap, kavuz, çürük ve kırık taneler bulunur. Yani fire, kaybettiğiniz ürün değil, zaten satamayacağınız kısımdır.
Fire oranını ne belirler?
- Harman koşulları. Toprakla temas eden, rüzgârsız günde harmanı yapılan üründe taş ve toprak oranı yükselir.
- Hasat zamanı. Erken veya geç hasatta buruşuk ve içi dolmamış tane artar.
- Depolama. Nemli depoda bekleyen üründe küf ve renk değişimi görülür.
- Zararlı baskısı. Güve ve böcek zararı olan partide delikli tane oranı yüksektir.
- Parsel yapısı. Komşu tarlanın ürünü karıştıysa, ayrılan miktar artar.
Tartım nasıl yapılır?
Ürünü aldığımızda tartıyoruz. İşlem bittiğinde temiz ürünü ve ayrılan kısmı ayrı ayrı tartıp size gösteriyoruz. Bu iki rakamın toplamı, giren ağırlığa yakın çıkar; aradaki çok küçük fark toz ve nem kaybıdır. Böylece fire tahmin değil, ölçüm olur.
Yüksek fire her zaman kötü mü?
Hayır. Bir örnekle bakalım: 1.000 kilo nohut getirdiniz, 850 kilo temiz ürün çıktı. Fire 150 kilo, yani yüzde 15. Ama artık elinizde tek tip, taşsız ve çürüksüz bir mal var. Kirli hâliyle tamamını daha düşük kilogram fiyatından satmak ile, temizlenmiş 850 kiloyu yüksek fiyattan satmak arasındaki farkı hesaplamak gerekir. Çoğu partide ikincisi kazandırır.
Ayrılan kısım ne oluyor?
Ayrılan ürün de sizindir. Ayrı çuvalda teslim ediyoruz; genellikle hayvan yemi olarak değerlendiriliyor. İstemezseniz atölyede bırakabilirsiniz.
Fireyi düşürmek için ne yapmalı?
Ayıklama aşamasında yapılabilecek bir şey yok; fire üretim ve hasat aşamasında belirleniyor. Harmanı temiz zeminde yapmak, ürünü kuru depolamak ve hasadı zamanında yapmak fire oranını düşüren üç asıl unsurdur.
Hizmet sayfaları: nohut ayıklama, fasulye ayıklama.